Τα μετα-Σοβιετικά μαθήματα της Ελλάδας

Η ελληνική κυβέρνηση μόλις πέρασε από το κοινοβούλιο ένα νόμο, με τον οποίο θα επαναπροσληφθούν ορισμένοι από τους δημόσιους υπαλλήλους που είχαν χάσει τις δουλειές του με τις μεταρρυθμίσεις που εφάρμοσε η προηγούμενη κυβέρνηση κατ΄ επιταγή των δανειστών. Παρόλο που μία τέτοια κίνηση φαίνεται περίεργη για μία κυβέρνηση που δυσκολεύεται να εξυπηρετήσει το υπάρχον μισθολόγιό της, όσοι γνωρίζουν τις μετα-σοβιετικές οικονομίες, καταλαβαίνουν πως αποτελεί απλά ένα flashback.

O νέος νόμος επαναπροσλαμβάνει 3.900 δημοσίους υπαλλήλους που η κυβέρνηση πιστεύει πως απολύθηκαν παράνομα και ανοίγει το δρόμο για την πρόσληψη άλλων 4.000 ανθρώπων, οι οποίοι αν και έχουν περάσει τις εξετάσεις για απασχόληση στο δημόσιο δεν έχουν αρχίσει να εργάζονται ακόμα. Ο νόμος απομακρύνει τον κίνδυνο απόλυσης και για χιλιάδες άλλους που τους έχει ζητηθεί να ή βρουν δουλειά σε άλλο κομμάτι του δημοσίου είτε να φύγουν οριστικά.
Όλα αυτά λαμβάνουν χώρα παρά τις μεγάλες ληξιπρόθεσμες οφειλές της κυβέρνησης. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα για τη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας από τη Silvia Merler του Brugel think-tank, η εξοικονόμηση 1,5 δισ. ευρώ σε σύγκριση με τους στόχους του προϋπολογισμού για το πρώτο τρίμηνο, επιτεύχθηκε μέσω καθυστερήσεων στις πληρωμές προς τρίτους. Οι μισθοί του δημοσίου πληρώνονται κανονικά, αλλά η κυβέρνηση μεταθέτει συνεχώς υποχρεώσεις σαν την καταβολή των εφημεριών των γιατρών.
Διάβασα για παρόμοιες, αντιφατικές πρακτικές στο βιβλίο “Goodbye Empire”, ένα έργο που περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τον Kahla Bendukidze – τον αρχιτέκτονα των σαρωτικών οικονομικών μεταρρυθμίσεων της Γεωργίας στα μέσα των 2000΄s. Ο Bendukidze, ένας πρώην βιομήχανος δισεκατομμυριούχος, ανακάλεσε τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία του αγόρασε κάποτε ένα εργοστάσιο στη Βόρεια Ρωσία:
“To εργοστάσιο είχε χάσει παραγγελίες και έσοδα, αλλά είχε κρατήσει τους εργάτες του. Αυτό που έκανε ο manager μας ήταν να καλέσει τους εργάτες και να ανακοινώσει αυξήσεις μισθών, αλλά μετά να πει πως δεν είχε τα λεφτά να τους πληρώσει. Αυτό συνεχίστηκε για πολλά χρόνια. Οι μισθοί έφτασαν σε δυσθεώρητα επίπεδα, πολύ υψηλότερα από το μέσο όρο της περιοχής. Οι εργάτες δεν πληρώνονταν αλλά ο manager φαιβόταν πολύ φιλεύσπλαχνος”.
Όταν ο Bendukidze μπήκε στη γεωργιανή κυβέρνηση το 2004, η χώρα με δυσκολία εισέπραττε έστω και κάποιους φόρους. Πέρα από τον εφάπαξ φόρο που καθιέρωσε, ο Bendukidze μείωσε δραστικά τον αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων. Στο υπουργείο Αγροτική Ανάπτυξης, παραδείγματος χάριν, το προσωπικό μειώθηκε κατά 80%. Όλα τα μέλη της διεφθαρμένης τροχαίας απολύθηκαν, για να επαναπροσληφθούν αργότερα τα μισά. Η ομάδα των μεταρρυθμιστών έπεισε ακόμα και το κοινοβούλιο να μειώσει τον αριθμό των βουλευτών από 235 σε 150.
Όλες αυτές οι περικοπές οδήγησαν σε σημαντική μείωση των κρατικών δαπανών, της διαφθοράς και της γραφειοκρατίας. Σύμφωνα με την παγκόσμια τράπεζα, το ΑΕΠ της Γεωργίας σημείωσε άνοδο της τάξης του 150% την περίοδο 2004-2009.
Η ελληνική βουλή που πέρασε το νόμο για την επαναπρόσληψη των δημοσίων υπαλλήλων έχει 300 μέλη, ένα παραπάνω δηλαδή από το κοινοβούλιο της Ν. Κορέας η οποία έχει τον πενταπλάσιο πληθυσμό της Ελλάδας. Ο αρμόδιος υπουργός για το νομοσχέδιο, ο Γ. Κατρούγκαλος, ήταν δικηγόρος πριν μπει στην κυβέρνηση με πελάτες απολυμένους δημοσίους υπαλλήλους. Τους είχε υποσχεθεί την επαναπρόσληψη τους μέσω της δικαστικής οδού, έναντι του 12% της αποζημίωσης που θα λάμβαναν από το κράτος. Ο κ. Κατρούγκαλος έχει παθιασμένα αρνηθεί τις κατηγορίες πως οι προσπάθειες που καταβάλει για την επαναπρόσληψη των υπαλλήλων έχουν σχέση με τις αμοιβές που έχει λαμβάνειν, αλλά οι κατηγορίες για σύγκρουση συμφερόντων δεν έχουν κοπάσει. Πολλοί από τους υπαλλήλους που θα επαναπροσληφθούν πληρώνονται ακόμα, έτσι και αλλιώς, μιας και κατέθεσαν ένσταση για τις απολύσεις τους.
Η Ελλάδα δεν είναι Γεωργία όμως. Παρόλο που ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων έχει μειωθεί 30% την περίοδο 2009-2013, η οικονομική ανάπτυξη παρέμεινε μικρή. Έλληνες οικονομολόγοι έχουν δημοσιεύσει έρευνες που δείχνουν πως η μείωση του δημόσιου τομέα, επηρεάζει αρνητικά την οικονομία, λόγω του μεγάλου κοινωνικού κόστους της αύξησης της ανεργίας και της μείωσης της αγοραστικής δύναμης των δημοσίων υπαλλήλων. Ο Bendukidze, ο οποίος πέθανε πέρσι, δεν θα μπορούσε να κατανοήσει εύκολα την εν λόγω άποψη. “Γιατί όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν βρίσκουν κάτι άλλο να κάνουν;”, θα αναρωτιόταν.
Στην Ελλάδα όμως, η κυβερνητική δομή και η γραφειοκρατία δεν έχουν αλλάξει όσο δραστικά όσο στη Γεωργία. Στην κατάταξη της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ευκολία της επιχειρηματικότητας, η Γεωργία είναι στην 15η θέση (το 2004 βρισκόταν στην 137η), ενώ η Ελλάδα τοποθετείται στην 61η – αρκετά χαμηλότερα από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Μία υπεύθυνη κυβέρνηση δεν θα έπαιζε λαϊκίστικα παιχνίδια, όπως έκανε ο manager του εργοστασίου του Bendukidze στη Ρωσία. Θα εγκατέλειπε τις ψευδαισθήσεις που λένε πως η Ελλάδα είναι μία ανεπτυγμένη ευρωπαϊκή χώρα και θα κοιτούσε στις πρώην Σοβιετικές χώρες για εμπειρία σχετικά με τη διαχείριση κρίσιμων καταστάσεων. Έτσι και αλλιώς, και αυτές πέρασαν δεκαετίες κακής διαχείρισης που οδήγησαν σε μεγάλους και διεφθαρμένους κρατικούς μηχανισμούς. Και πολλές από αυτές έχουν καταφέρει να βελτιώσουν την κατάσταση τους.
Η Γεωργία είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα – για αυτό η Ουκρανία προσλαμβάνει Γεωργιανούς μεταρρυθμιστές για να βοηθήσουν την δική μετα-Σοβιετική μετάβαση. Ο Bendukidze μπορεί να μην είναι πλέον διαθέσιμος, αλλά γιατί να μην στείλουν μερικούς Γεωργιανούς συμβούλους στην Ελλάδα;

Leonid Bershidsky

http://hellasforce.com/