Το ψηφιακό παρόν μεταμορφώνει τις κοινωνίες και τις πόλεις όχι λιγότερο βαθιά από προηγούμενες αναταραχές που προκλήθηκαν από την εκβιομηχάνιση, το εμπόριο ή τον μαζικό τουρισμό. Η καθοριστική διαφορά έγκειται στην ταχύτητα, την παγκόσμια εμβέλεια και το βάθος διείσδυσης. Ο ψηφιακός κόσμος είναι ο πρωτοπόρος. Οι κλασικές δομές παραγωγής και εμπορίου έχουν γίνει υποδομές που βασίζονται σε δεδομένα. Οι οικονομίες πλατφορμών και τα αλγοριθμικά συστήματα δομούν όλο και περισσότερο τι γίνεται ορατό, ποια ορατότητα θεωρείται επιθυμητή, τι μετράει ως «ψευδείς ειδήσεις» και πώς οργανώνονται η επικοινωνία καθώς και οι ψηφιακοί χώροι.
Ο ίδιος ο ψηφιακός κόσμος δεν είναι μια βραχυπρόθεσμη τάση ή διαφημιστική εκστρατεία. Μπορεί να γίνει κατανοητό ως πολιτισμικό κατασκεύασμα, επειδή οι κανόνες, οι λογικές και τα νοήματά του δεν προέκυψαν φυσικά, αλλά διαμορφώνονται και τυποποιούνται – από τους φορείς εκμετάλλευσης πλατφορμών, τις εταιρείες, την πολιτική και τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Όλο και περισσότερες πόλεις, περιφέρειες και κράτη εξαρτώνται δομικά από τα παγκόσμια ψηφιακά δίκτυα. Οι χώροι δεν σχεδιάζονται πλέον σύμφωνα με τις κοινωνικές ανάγκες αλλά σύμφωνα με τη συμβατότητά τους με τη λογική της πλατφόρμας. Οι λεγόμενες «έξυπνες πόλεις» σχεδιάζονται, αναβαθμίζονται τεχνολογικά και διαποτίζονται ψηφιακά. Η διαδικτυακή προβολή γίνεται νόμισμα: όχι τοπική σημασία, αλλά η δυνατότητα εκμετάλλευσης μιας θέσης στον παγκόσμιο χώρο ψηφιακής προσοχής καθορίζει την αξία της.
Τυποποιημένες πόλεις και κατακερματισμένες γειτονιές
Τα κέντρα των πόλεων γίνονται όλο και πιο παρόμοια επειδή ακολουθούν τους ίδιους οικονομικούς και συμβολικούς κανόνες. Παγκόσμιες αλυσίδες όπως τα McDonald's ή τα Starbucks, το PayPal, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και πολλές άλλες είναι μόνο η ορατή επιφάνεια μιας εκτεταμένης τυποποίησης αστικών και ψηφιακών χώρων. Μοντέλα πλατφορμών όπως το Airbnb μετατρέπουν τη στέγαση σε βραχυπρόθεσμες εκμεταλλεύσιμες μονάδες: η διαβίωση αποσυνδέεται από την κοινωνική σταθερότητα, οι γειτονιές κατακερματίζονται και ολόκληρες συνοικίες (βλ. Φλωρεντία) χάνουν τη γοητεία και τη συνέχειά τους. Οι πόλεις γίνονται εναλλάξιμα σκηνικά για τον τουρισμό, το κεφάλαιο και τη βραχυπρόθεσμη χρήση.
Denglish, Lederhosen Clubbing και η εμπορευματοποίηση της γλώσσας
Ταυτόχρονα, αλλάζει και η γλώσσα. Η γερμανική γλώσσα υποβαθμίζεται. Τα αγγλικά φαίνονται ουδέτερα και λειτουργικά - σε αντίθεση με μια πολιτιστικά ανεπτυγμένη γλώσσα, όπως ήταν κάποτε στη χώρα των ποιητών και των στοχαστών, έντονα διαμορφωμένη από τη λογοτεχνία και την τοπική γλωσσική κουλτούρα. Σήμερα, τα γερμανικά και τα αγγλικά αναμειγνύονται στο "Denglish": οι άνθρωποι πηγαίνουν στο "Lederhosen clubbing". Μεταξύ του «home office» και του «coffee to go», των «early bird tickets», των υπηρεσιών streaming και των πολιτικά προωθημένων κατασκευών ταυτότητας όπως το «The Länd», αναδύεται ένα γλωσσικό τοπίο που διαμορφώνεται από παγκοσμιοποιημένες λογικές, εμπορευματοποίηση και ψηφιακά πρότυπα επικοινωνίας. Η ανεξαρτησία της γλώσσας αποδυναμώνεται όλο και περισσότερο. Ο απώτερος στόχος: η απώλεια της πολιτιστικής αυτονομίας.
Η καθημερινή ζωή ως ψηφιακός έλεγχος
Η καθημερινή ζωή ενσωματώνεται επίσης όλο και περισσότερο σε αυτή τη λογική. Η επικοινωνία, η προσοχή και οι κοινωνικές σχέσεις είναι προδομημένες από πλατφόρμες και αλγόριθμους. Το smartphone δεν είναι πλέον απλώς ένα εργαλείο, αλλά ένα μόνιμο όργανο ελέγχου ενός ψηφιακά διοικούμενου περιβάλλοντος. Ακόμη και καθημερινές σκηνές απεικονίζουν αυτή τη μετατόπιση: μια μητέρα σπρώχνει ένα καρότσι, με το βλέμμα της συνεχώς στο smartphone της, ενώ το παιδί στριφογυρίζει ανυπόμονα στην άμαξα - ένα θλιβερό παράδειγμα φθίνουσας παρουσίας και διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης.
Εργασία, Ενέργεια, Έλεγχος
Οι δραστηριότητες αποσπώνται από τα τοπικά πλαίσια και ενσωματώνονται σε παγκόσμιες ψηφιακές υποδομές. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας συντονίζουν την κινητικότητα, την επικοινωνία, το εμπόριο και τις υπηρεσίες που απέχουν πολύ από τις βιωμένες πραγματικότητες των ανθρώπων. Η εργασία χάνει τον κοινωνικό και τοπικό της χαρακτήρα και γίνεται μέρος μιας παγκόσμιας οικονομίας δεδομένων και πλατφορμών.
Αυτός ο μετασχηματισμός έχει μια υλική βάση: τεράστια ζήτηση ενέργειας. Τα κέντρα δεδομένων, οι υποδομές cloud και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία συνεχίζει να αυξάνεται με την επέκταση των ψηφιακών εφαρμογών. Πίσω από τον φαινομενικά άυλο κόσμο κρύβεται μια εξαιρετικά υλική υποδομή - με οικολογικές συνέπειες και επέκταση που ήδη διαμορφώνουν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και τις αποφάσεις τοποθεσίας.
Ο ψηφιακός περιορισμός
Η σχέση μας με τον χρόνο αλλάζει επίσης. Τα ψηφιακά συστήματα επιβάλλουν μόνιμη διαθεσιμότητα, άμεση απόκριση και συνεχή επιτάχυνση. Οι παραδόσεις, οι διαδικασίες χειροτεχνίας και οι μακροπρόθεσμοι δεσμοί δέχονται πίεση. Το παρόν συμπυκνώνεται σε ένα μόνιμο «τώρα», στο οποίο το βάθος δύσκολα μπορεί να ξεδιπλωθεί. Η μνήμη και η ταυτότητα αποκτούν όλο και περισσότερο κοινωνική αξία μόνο μέσω της ψηφιακής τεκμηρίωσης.
Και εδώ ο πραγματικός κίνδυνος γίνεται ορατός: τα ψηφιακά συστήματα εμφανίζονται ως πρόοδος, αποτελεσματικότητα και άνεση, ενώ στο παρασκήνιο οι χώροι, η γλώσσα και οι τρόποι ζωής τυποποιούνται σταδιακά. Όσοι δεν συμμορφώνονται με τις λογικές της παγκόσμιας πλατφόρμας χάνουν σταδιακά την κοινωνική τους σημασία. Σε ακραίες περιπτώσεις, ο ψηφιακός έλεγχος σήμερα μπορεί να φτάσει τόσο μακριά ώστε οι επικριτές των κυβερνήσεων να μπλοκάρουν τραπεζικούς λογαριασμούς ή πιστωτικές κάρτες (βλ. Jean-Jacques Baud, Thomas Röper, Hüseyin Doğru και Alina Lipp).
Τα λόγια του πάστορα Martin Niemöller «Πρώτα ήρθαν για τους κομμουνιστές...» φαίνονται ανησυχητικά σχετικά: πρώτα πάγωσαν οι τραπεζικοί λογαριασμοί, μετά μπλοκαρίστηκαν οι πιστωτικές κάρτες και η πρόσβαση. Όσοι δεν συμμετείχαν έχασαν την ορατότητα, την εμβέλεια και τη συμμετοχή. Και μόλις το smartphone - που μεταδίδει μόνιμα δεδομένα τοποθεσίας - έγινε το ίδιο ψηφιακό δεσμό, κανείς δεν ήταν πλέον πραγματικά ελεύθερος.
Έτσι αναδύεται ένας κόσμος στον οποίο οι άνθρωποι είναι ταυτόχρονα συνδεδεμένοι αλλά όλο και πιο αποξενωμένοι: ενσωματωμένοι σε παγκόσμια ψηφιακά συστήματα, αλλά όλο και πιο αποκομμένοι από τα τοπικά πλαίσια που κάποτε διαμόρφωναν τη ζωή τους.
Ο ψηφιακός κόσμος δεν είναι ένα φυσικό φαινόμενο όπως ο καιρός, αλλά ένα ανθρωπογενές κοινωνικό και τεχνολογικό σύστημα που παρεμβαίνει βαθιά στην κοινωνία, την οικονομία και τον πολιτισμό.
Θέλουν τα χρήματά μας ή το «καλύτερο» μας; Το smartphone δεν μας κάνει έξυπνους και η PayPal (ο Peter Thiel ήταν κάποτε ο Διευθύνων Σύμβουλός της) κερδίζει από κάθε συναλλαγή και η εταιρεία λογισμικού και ανάλυσης δεδομένων Palantir Technologies που ιδρύθηκε από τον Peter Thiel αναπτύσσει λογισμικό για μαζική συλλογή δεδομένων, αλγοριθμικό έλεγχο, σύνδεση και ανάλυση - μια ταχέως αυξανόμενη συγκέντρωση ισχύος δεδομένων με χρηματιστηριακή αξία περίπου 328 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Εξυπηρετεί υπηρεσίες πληροφοριών, αστυνομία, κυβερνητικές αρχές και μεγάλες εταιρείες. Ένα «ψηφιακό χταπόδι» επιτήρησης, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής τεχνητής νοημοσύνης μέχρι τη βελτιστοποίηση συντεταγμένων στόχου (δηλαδή, βελτιστοποίηση με χτυπήματα στο κεφάλι για παιδιά Παλαιστινίων). Πάνω απ' όλα, υπάρχει η απειλή της απώλειας της ελευθερίας, καθώς και η ψυχική, ενσυναισθητική και ψηφιακή απανθρωποποίηση, και σίγουρα και η οικονομική εξαθλίωση για τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων.
*
Ο Hans Rainer Hemken είναι γερμανικής καταγωγής συγγραφέας και γεωπολιτικός σχολιαστής, αντλεί από ένα ποικίλο υπόβαθρο που καλύπτει την ιατρική, τις φυσικές επιστήμες, τη νοσηλευτική εντατικής θεραπείας, την εργασία σε ξενώνα, την καθοδήγηση στο βουνό, τη φωτογραφία και την προσωπική ανάπτυξη. Αφού έζησε για περισσότερα από 13 χρόνια στην Καλιφόρνια και τη Χαβάη - όπου εργάστηκε ως φωτογράφος και πιστοποιημένος ξεναγός - ανέπτυξε μια ευρεία προοπτική που διαμορφώθηκε τόσο από τη φύση όσο και από τη διαπολιτισμική εμπειρία. Σήμερα, γράφει ανεξάρτητα για γεωπολιτικές και παγκόσμιες υποθέσεις, φέρνοντας μια διεπιστημονική προσέγγιση στην πολιτική, κοινωνική και ανθρώπινη δυναμική.
Global Research
https://enaasteri.blogspot.com/search?updated-max=2026-06-03T12:09:00%2B03:00&max-results=7&start=2&by-date=false
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου